Германија долго време важеше за симбол на финансиска стабилност, силна економија и добро организирана локална самоуправа. Но, последните извештаи покажуваат дека дури и германските општини се соочуваат со сериозни финансиски проблеми. Според германските медиуми, градовите и општините бележат рекордни дефицити, а многу локални власти предупредуваат дека повеќе не можат нормално да ги извршуваат своите основни функции.

Причините се повеќеслојни. Од една страна растат трошоците за социјални услуги, здравство и администрација, а од друга страна приходите не го следат истиот раст. Во некои региони локалните власти веќе размислуваат за затворање јавни објекти, намалување на културни програми, кратење на спортски активности и одложување на инфраструктурни проекти.

Германскиот Сојуз на градови и општини предупредува дека ситуацијата е најлоша во последните децении и бара итна помош од федералната влада. Според достапните податоци, дефицитите на општините достигнуваат десетици милијарди евра, а растот на социјалните и персоналните трошоци продолжува да врши притисок врз локалните буџети.

Што значи ова за обичниот граѓанин?

Кога една општина нема доволно пари, први на удар се услугите што граѓаните секојдневно ги користат.

Тоа значи:

1. помалку средства за училишта и градинки;
2. одложени реконструкции на улици и патишта;
3. намалени културни и спортски програми;
4. поскапи локални услуги и такси;
5. помалку инвестиции во јавен превоз и инфраструктура.

Германските граѓани веќе почнуваат да ги чувствуваат овие последици. Некои градови предупредуваат дека ќе мора да ги зголемат локалните даноци и такси за да преживеат финансиски.

Дали Македонија е во подобра состојба?

На прв поглед може да изгледа дека финансиските проблеми на германските општини се далеку од македонската реалност. Но, ако погледнеме подлабоко, ќе видиме дека постојат бројни сличности.

И македонските општини со години се соочуваат со долгови, ограничени приходи и зависност од централната власт. Голем дел од локалните буџети се трошат за тековни расходи, додека средствата за капитални инвестиции често се недоволни.

Разликата е што Германија има многу посилна економија и поголем финансиски капацитет за спасување на општините. Германската федерална влада веќе најави милијарди евра поддршка за локалните власти за да ја зачува нивната функционалност.

Во Македонија, пак, секоја финансиска криза на локално ниво може многу побрзо да се претвори во проблем што директно ќе го почувствуваат граѓаните.

1. Дали вашата општина во Македонија транспарентно ги објавува своите трошоци?
2. Дали знаете колкав долг има вашата локална самоуправа?
3. Дали сметате дека градоначалниците треба да имаат поголема финансиска одговорност?
4. Дали би поддржале повисоки локални даноци ако тоа значи подобри услуги?
5. Што е поважно: нови проекти или подобро одржување на постојната инфраструктура?
6. Дали граѓаните доволно ги контролираат локалните власти?

Лично сметам дека кризата во германските општини е предупредување за цела Европа. Интересно е што проблемот не е само во недостигот на пари, туку и во постојаното префрлање нови обврски на локалните власти без соодветно финансирање.

Македонија треба внимателно да ги следи овие случувања. Ако најсилната европска економија има проблем да ги финансира своите општини, тогаш ние мора уште повеќе да внимаваме како се управуваат јавните средства.

Верувам дека иднината не е во постојано задолжување, туку во поголема транспарентност, дигитализација на локалната администрација и редовна контрола на трошењето на парите на граѓаните. Општините треба да бидат двигател на развојот, а не фабрики за долгови.

Германското искуство покажува една важна лекција: дури и најбогатите системи можат да западнат во финансиски проблеми кога расходите растат побрзо од приходите. Прашањето е дали Македонија ќе ја научи оваа лекција навреме или ќе чека да се соочи со истите проблеми во уште потешка форма.

На крајот, вистинското прашање не е дали општините имаат доволно пари, туку дали тие пари се трошат мудро и во интерес на граѓаните. Тоа е прашање што секој граѓанин треба да си го постави пред следните локални избори.